“สงครามเป็นสิ่งที่ผิดธรรมชาติที่สุดที่มีอยู่ในโลก”
6 กุมภาพันธ์ 2011, 9:15 pm
ผมเคยอ่านจดหมายฉบับนึงจากผู้รักวรรณกรรม เขียนเล่าความประทับใจต่อรายการโทรทัศน์ในอิตาลีที่โรแบร์โต เบนีญญีเป็นผู้ดำเนินรายการเดี่ยว ซึ่งในรายการได้พูดถึงบทกวีของดันเต้ เขียนส่งมาถึงสนามหลวง
ผมชอบจดหมายฉบับนี้มาก และตอนนี้ยิ่งนึกถึง คิดว่าเข้ากับบรรยากาศดีจังครับ
(ตัดแปะจากคอลัมน์ “สิงห์สนามหลวง” หลายปีก่อนครับ)
Henry Holiday - First Meeting of Dante and Beatrice (ที่มา: วิกิพีเดีย)
นันธวรรณ์ : อิตาลี
ถ – จากแดนไกล ถึง สิงห์สนามหลวง
จดหมายฉบับนี้ไม่มีคำถาม เพียงอยากเล่าเรื่องสู่กันฟัง (สิงห์ฯอ่านนิยายเรื่อง Vivir para Contarla หรือ อยู่เพื่อเล่า ของ Marquez หรือยัง เป็นหนังสือที่ขายดีที่สุดในอิตาลีตอนนี้)
เมื่อค่ำวานนี้ RAI UNO ซึ่งเป็นสถานีโทรทัศน์ช่องหนึ่งของรัฐบาลอิตาลีได้ถ่ายทอดรายการพิเศษ ชื่อ L’ultimo del paradiso หรือ เพลงบทสุดท้ายบนสวรรค์ เพื่อร่วมเฉลิมฉลองเทศกาลคริสต์มาส ที่พิเศษคือรายการนี้ดำเนินรายการ (หรือจะเรียกว่า ‘ฉายเดี่ยว’ ก็ได้ ) โดย Roberto Benigni นักแสดงตลกผู้สร้างและแสดงหนังเรื่อง La vita e bella (Life is beautiful) และ Pinocchio รายการ เพลงบทสุดท้ายบนสวรรค์ นี้กินเวลาสองชั่วโมงเต็ม และที่สำคัญ ไม่มีโฆษณา
ในรายการ เบนีญญีจะมาพูดถึงตอนสุดท้ายในภาคสวรรค์ของกวีนิพนธ์ La divina commedia หรือ The Divine Comedy ของ Dante Alighieri ( Firenze 1265-Ravenna 1321) กวีเอกชาวฟลอเรนซ์และบิดาแห่งภาษาอิตาลี ด้วยว่าภาพลักษณ์ของเบนีญญีคือนักแสดงตลก ไม่ใช่กวี บรรยากาศของรายการจึงแตกต่างจากงานอ่านบทกวีโดยทั่วไป เปิดฉากด้วยวงออร์เคสตราบรรเลงเพลงมาร์ชครึกครื้น เบนีญญีสืบเท้าตามจังหวะเพลงออกมาหน้าเวที กล่าวทักทายและขอบคุณผู้ชม มีความตอนหนึ่งว่า
วันนี้จะได้อ่านสิ่งที่สวยงามที่สุดที่เคยรู้จัก เป็นสิ่งที่วิเศษที่สุดที่มนุษย์ผู้หนึ่งได้ให้เรามาเป็นของขวัญ ควรที่เราจะรักกวีผู้นี้ กวีสอนให้เรารัก สอนให้เราพูด สอนให้เราแสดงความรู้สึก ทำให้โลกไม่เหมือนโลกใบเดิม กวีมองโลกเช่นชายหนุ่มมองหญิงสาว.. กวีสอนให้เรารักทุกสิ่งที่เรามี ทุกสิ่งที่อยู่เบื้องหน้า ไม่ว่าจะดีหรือร้าย จะมีความหมายหรือว่างเปล่า.. หากว่านักการเมืองอ่านบทกวีกันมากกว่านี้ โลกคงจะดีขึ้น..
ครึ่งชั่วโมงแรกของรายการเป็นการหยอกล้อนักการเมืองเสียเป็นส่วนใหญ่ ด้วยมุมมองของมุขตลกอันหลักแหลม เบนีญญีเรียกเสียงฮา เสียงหัวเราะ เสียงปรบมือได้อย่างเกรียวกราว
หลังจากคั่นรายการด้วยการร้องเพลงร่วมกับเด็กๆ ประกอบดนตรีที่บรรเลงสดโดยวงออร์เคสตรา ซึ่งตั้งวงบนเวที เบนีญญีจะเริ่มอ่านบทกวีของดันเต แต่แล้วเขาก็วกเข้าเรื่องสงคราม และได้กล่าวความตอนหนึ่งไว้อย่างน่าสนใจ
สงครามเป็นสิ่งที่ผิดธรรมชาติที่สุดที่มีอยู่ในโลก ประการแรก ธรรมดาแล้วลูกชายจะเป็นผู้ฝังศพพ่อ แต่สงครามทำให้พ่อต้องฝังศพลูกชาย.. สงครามที่สวยงามนั้นไม่มี แม้จะอ้างกันว่าเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้และทำสงครามเพื่อสันติภาพ สันติภาพไม่เกี่ยวข้องอะไรกับสงคราม สันติภาพคือสิ่งที่อยู่ในจิตวิญญาณ คือความสงบ คือความวางใจ..
เริ่มเข้าสู่ตอนสุดท้ายในภาคสวรรค์ของ La divina commedia ซึ่งเป็นตอนที่ดันเตได้พบพระเจ้า เบนีญญีก็เกริ่นว่า
การพูดถึงพระเจ้าคือการเป็นพระเจ้า ดันเตพูดถึงพระเจ้า เพราะฉะนั้นดันเตคือพระเจ้า เมื่อสิ่งที่ดันเตพูดนั้นสัมผัสและกระทบหัวใจของเรา เราก็คือพระเจ้า พระเจ้าคือเรา.. ความงามของบทกวีไม่ได้อยู่ในตัวผู้ประพันธ์ แต่อยู่ในตัวเราผู้ได้ยิน ฉะนั้นพระเจ้าจึงอยู่ในตัวเรา และเราคือกวี..
เบนีญญีอ่านและตีความ La divina commedia อย่างดื่มด่ำ ทั้งที่งานประพันธ์ชิ้นนี้เขียนด้วยภาษาโบราณ ยากยิ่งนักที่เราๆ ท่านๆ โดยทั่วไปจะอ่านแล้วเข้าใจ สุดท้ายเมื่อตีความให้ผู้ชมฟังจนเสร็จสิ้น เขาก็ร่ายปากเปล่าทั้งหมดอย่างเคลิบเคลิ้ม ที่เคยได้ยินมาว่าโรแบร์โต เบนีญญีจำ La divina commedia ได้จนขึ้นใจนั้น ได้เห็นของจริงก็คราวนี้เอง ผู้คนในห้องส่งลุกขึ้นปรบมือดังสนั่น แต่เขาดูจะอิ่มเอิบกับบทกวีมากกว่ากับเสียงปรบมือ เขาเชิญ Maestro ผู้ประพันธ์ดนตรีสำหรับงานนี้ขึ้นมาเล่นเปียโนให้เขาร้องเพลงคลอ เป็นบทเพลงรักที่ลึกซึ้งกินใจ วรรคสุดท้ายของบทเพลงกล่าวว่า
Nell’amor le parole non contano, conta la musica..
สำหรับความรัก คำพูดไม่ใช่สิ่งสำคัญ สิ่งสำคัญคือดนตรี..
ช่างเป็นการจบที่ประทับและตรึงใจนัก
ต – ลัดคิวเอาจดหมายของคุณลงก่อน เพราะมีคำกล่าวของเบนิญญีเนื่องในวาระปีใหม่ น่าจะเตือนสติไปถึงมันผู้ใดก็ตาม ไม่ว่าเชื้อชาติใด ศาสนาใด ที่ชอบเห็นว่า สงครามเป็นเรื่องสวยงาม ผมเห็นด้วยกับคำเตือนสติของเบนิญญี และมนุษยชาติทั้งปวงก็คงจะเห็นด้วยกับคำกล่าวของเขาที่บอกว่า ‘สงครามเป็นสิ่งที่ผิดธรรมชาติที่สุดที่มีอยู่ในโลก’ ‘สงครามที่สวยงามนั้นไม่มี แม้จะอ้างกันว่าเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ และทำสงครามเพื่อสันติภาพ’ ‘สันติภาพไม่เกี่ยวข้องอะไรกับสงคราม’ ถ้อยคำเหล่านี้ตรงใจและถูกใจผมมาก นักแสดงตลกก็สามารถมีอะไรมากกว่าการเป็น ‘นักแสดงตลก’ ได้เสมอ – ถ้าหากเขามีกึ๊นส์พอ ตัวอย่างแบบนี้ ชาลี แชปปลินเคยทำมาก่อน และภาพลักษณ์ของเบนิญญีก็น่าจะเป็นทำนองนั้น แม้ผมจะไม่ค่อยถึงใจกับหนังเรื่อง Life is beautiful ของเขานัก แต่เขาก็คงจะเป็นขวัญใจของคนอิตาลีอย่างที่คุณว่ามาจริงๆ ดังนั้น ผมจึงอยากเห็น โน้ต อุดม เป็นได้ถึงเช่นนั้นเข้าสักวัน ส่วนการเป็นตลกแบบของ แอ๊ด คาราบาว นั้น ผมรู้สึกว่าพอแล้ว!
โปสการ์ดภาพจิตรกรรมชื่อ The Meeting of Dante with Beatrice ที่ส่งมาให้ดูนั้น ผมเคยเห็นผ่านตามาบ้าง แต่จำไม่ได้ว่าจิตรกรผู้วาดเป็นใคร ดูภาพสีน้ำมันภาพนี้แล้วทำให้นึกจินตนาการไปถึงวันที่ Dante กวีหนุ่มได้พบรักอมตะกับสาวงามนาม Beatrice และ ณ ตรงนั้นกระมังที่ ‘บทกวี’ ได้บังเกิดเกิดขึ้น เป็นถ้อย เป็นคำ เป็นมนตรา เป็นยาวิเศษทางจิตวิญญาณที่สอนมนุษย์ให้รู้จักอ่อนโยน รู้จักรัก รู้จักมองโลกด้วยสายตาที่เห็นว่าสวยงาม และคำว่า ‘ความงาม’ นั้น เป็นเรื่องตรงข้ามกับคำว่า ‘สงคราม’ อย่างสิ้นเชิง
ดังนั้น ที่เบนิญญีกล่าวไว้จึงเป็นจริง
..กวีสอนให้เรารักทุกสิ่งที่เรามี
ทุกสิ่งที่อยู่เบื้องหน้า
ไม่ว่าจะดีหรือร้าย..
หากนักการเมืองอ่านบทกวีกันมากกว่านี้ โลกคงจะดีขึ้น..
นักการเมืองไทยอ่านบทกวีกันบ้างหรือเปล่า เรื่องนี้ยังไม่มีข้อมูล และไม่เคยมีใครทำโพลล์!
นวนิยายเรื่องใหม่ของ กาเบรียล การ์เซีย มาร์เก๊ซ ที่ให้ชื่อมานั้น ผมยังไม่เคยเห็น ไม่ทราบว่ามีแปลเป็นฉบับภาษาอังกฤษแล้วหรือยัง
เมื่อจบจดหมายฉบับนี้ ผมภาวนาขอให้โลกใบเดียวของเรายังอยู่รอดปลอดภัย แม้เมืองฟลอเร้นซ์ กับทุ่งรังสิตจะห่างไกลกัน แต่ผมก็ขอให้พระเจ้าจงอยู่ในตัวเราทุกคน และให้เราทุกคนเป็นกวี เพื่อจะได้ยินเสียงกระทบใจที่ดังอยู่ภายในพร้อมๆ กัน
[top]คำพูดไม่ใช่สิ่งสำคัญ
สิ่งสำคัญคือดนตรี
